Antimodernler

“Tanrım! Tanrım! Beni hangi yüzyılda dünyaya getirdin?” İzmir Piskoposu Aziz Polikarp’ın bu çığlığını Flaubert mektuplarında yineliyordu; Roland Barthes da kendi mizantropisine onun anısına “Polikarpizm” adını verecekti. Çağından hoşnut olmayan ama o çağı herkesten keskin gören bu yazarlara Antoine Compagnon bir ad veriyor: Antimodernler.
Balzac, Beyle, Ballanche, Baudelaire, Barbey, Bloy, Bourget, Brunetière, Barrès, Bernanos, Breton, Bataille, Blanchot, Barthes… Daha B harfinde bile Fransız edebiyatının hatırı sayılır bir bölümü antimoderndir. Ama antimodern ne gelenekçidir ne sıradan bir gerici: Modern akımın içinde yaşayıp ondan tiksinen, ona direnirken ondan kopamayan, gönülsüzce modern bir yazardır. Modernlik kavramını icat eden Baudelaire, “modern hayatın ressamı” olarak dostu Manet’yi değil, fotoğrafın geride bıraktığı Constantin Guys’i seçer.
Compagnon önce antimodernin altı figürünü çiziyor: Karşı-devrim, Anti-Aydınlanma, kötümserlik, asli günah, yüce ve sövgü. Ardından Joseph de Maistre ile Chateaubriand’dan Léon Bloy’ya, Péguy’den Thibaudet’ye, Julien Benda’dan Julien Gracq ve Roland Barthes’a uzanan bir portre galerisi açıyor: Lacordaire’in kürsüsünde yankılanan de Maistre, “modern dünya”ya savaş açan Péguy, edebiyat eleştirisini bir manzara tarihine çeviren Thibaudet, NRF’nin solcu gericisi Benda, avangardın artçısı olmayı seçen Barthes.
Kitabı, yazarın on yıl sonra kaleme aldığı Sonsöz tamamlıyor: Antimodernler sağcı mı, solcu mu? Antimodern evrensel bir tip midir? Günümüzde antimodernler kimlerdir?
Modernliği yalnızca bir ilerleme hikâyesi olarak okumaya alışmış okur, bu kitapta onun gölgesini, vicdanını ve belki de en canlı damarını bulacak. Compagnon’un vardığı sonuç ilk bakışta bir paradoks gibi görünüyor; kitabı kapattığınızda size apaçık gelecek: Antimodernler, özgür modernlerdir.