Kıraatlerin Sıhhat Kriterleri - Tarihi Süreç ve Rivayetler Işığında

Bu çalışma, Kur'an kıraatlerinin Hz. Peygamber'den günümüze kesintisiz aktarı-mını sağlayan ve okuyuşların sahihliğini belirleyen temel "sıhhat kriterlerini" ta-rihi ve rivayet boyutlarıyla incelemektedir. Yedi harf ruhsatıyla başlayan kıraat farklılıkları, İslami fetihlerin genişlemesi ve farklı toplulukların İslâm'a girmesiyle ümmet arasında ihtilaflara yol açmıştır. Bu süreçte okunan bir kıraat veçhinin Kur'an olup olmadığının tespiti, sahâbe ve daha sonraki dönemlerde Müslüman-ların en önemli meselesi haline gelmiştir. Eser; kıraatlerin sıhhat kriterlerinin, sahâbenin mushafları yazarken belirlediği kurallar olduğunu ve sonraki asırlarda bu kuralların lahn ve tashîfi düzeltmek için kullanıldığını ortaya koymaktadır. Sahâbe belirlediği kurallarla Kur'an olanı tespit etmiş, daha sonraki asırlarda ise âlimler bu kurallarla hataları tashih ettiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda; sahih isnâd, mushaf imlasına uygunluk, tevâtür/icmâ ve Arap dil kurallarına muvafakat şartlarının hangi sosyal saiklerle şekillendiği analiz edilmektedir. Araştırmada yöntem ve usul olarak; hicrî ilk asırlardan günümüze ulaşan ulûmü'l-Kur'ân, kı-raat, tefsir, hadis, fıkıh ve siyer kaynakları üzerinden kapsamlı bir literatür, kav-ram taraması ve tarihsel analiz metodu uygulanmıştır. Rivayetler dönemin şartla-rı gözetilerek semantik tahlile tabi tutulmuş; olaylar kronolojik ve analitik bir yak-laşımla tahlil edilmiştir. Ayrıca, kıraat ilminin disiplinler arası doğası gereği mo-dern dil bilimi, sosyoloji ve dil felsefesi kuramlarından da yararlanılmıştır. Hadis usulü ile kıraat ilminin metotları bakımından nakil sistematiği arasındaki kav-ramsal farklar Fâtiha Sûresi örnekleri üzerinden somutlaştırılmaktadır. İlk cem faaliyeti ile beş yıl süren istinsah çalışmasının amaç yönünden farkları karşılaş-tırmalı olarak incelenmektedir. Kıraatlerin beşerî içtihat veya yazı hatası değil, tevkîfî birer vahiy müktesebatı olduğunu savunan eser, oryantalistlerin iddiaları-nı klasik dil bilim kuramları çerçevesinde çürütmüş, mütevâtir kıraat farklılıkla-rının varyant değil asıl ve birbirine denk ihtilafları olduğunu belirterek bütüncül bir değerlendirme sunmaktadır.

(Tanıtım Bülteninden)