Mazgirt - Sağman - Pertek Nüfus Defteri (1250 - 1834)

Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyıl, nüfusun yalnızca askerî ve mali
ihtiyaçlar doğrultusunda değil, idarî yapının daha yakından tanınması
amacıyla da kayıt altına alındığı önemli bir dönüşüm dönemidir. Bu
süreçte tutulan nüfus defterleri, bugün şehirlerin, kasabaların, köylerin
ve ailelerin geçmişine ulaşmamızı sağlayan en kıymetli arşiv kaynakları
arasında yer almaktadır.
Dr. Kibar Taş tarafından hazırlanan Mazgirt - Sağman - Pertek Nüfus
Defteri (1250/1834) (Değerlendirme – Transkripsiyon – Tıpkıbasım) adlı
bu çalışma, Harput Eyaleti'ne bağlı Ma'âdin-i Hümâyûn Sancağı
coğrafyasının yaklaşık iki asır önceki nüfus yapısını tarihî belgeler
üzerinden günümüze taşımaktadır.
Hicrî 25 Şaban 1250 / Miladî 27 Aralık 1834 tarihinde sayımına
başlanan ve kapak dâhil 152 sayfadan oluşan defter, başta Mazgirt,
Sağman ve Pertek olmak üzere bölgenin yerleşim ve nüfus tarihine
ilişkin son derece değerli bilgiler içermektedir. Defterin başlangıcında bu
üç yerleşimin adı zikredilmekle birlikte kayıtlar yalnızca bunlarla sınırlı
değildir. Çemişgezek kazası ile Sebteros ve Şikak nahiyelerine bağlı
Hass-ı Hümâyûn köylerine ait nüfus kayıtları da defter içerisinde yer
almaktadır.
Bu yönüyle eser, yalnızca bir Osmanlı nüfus defterinin günümüz
harflerine aktarımı değildir. Bölgenin XIX. yüzyıldaki demografik
yapısının, yerleşim düzeninin, aile ve şahıs adlarının, idarî
yapılanmasının ve yerel tarihinin izlerini taşıyan önemli bir tarihî kaynak
niteliğindedir.
Değerlendirme, transkripsiyon ve tıpkıbasım bölümleriyle araştırmacılara
belgenin hem okunmuş metnine hem de aslî görüntüsüne ulaşma
imkânı sunan çalışma; Osmanlı nüfus tarihi, şehir ve bölge tarihi, yerel
tarih ve şecere araştırmaları açısından başvurulabilecek kalıcı bir
kaynak ortaya koymaktadır.
Mazgirt'ten Sağman'a, Pertek'ten Çemişgezek'e uzanan bu defter,
yaklaşık iki asır öncesinin insanlarını isimleri ve yaşadıkları yerlerle
yeniden tarih sahnesine çıkarmaktadır.

(Tanıtım Bülteninden)