Bir İngiliz Casusunun Hac Anıları

“Bu eser, esasen İslamiyet veya Mekke hakkında az şey bilenler için kaleme alındığından önce haccın ne olduğunu açıklayacak ve Mekke’deki konumumu netleştirmeye çalışacağım. Her yıl Mekke’de toplanan bu muazzam kalabalığın, görünüşte hac amacıyla orada bulunsa da aslında büyük bir pazar veya panayır için bir araya geldiğini sık sık duymuş, buna kendim de inanmıştım. Ancak bu yolculuğu bizzat yaptıktan sonra durumun böyle olmadığını anladım. Bu, bir dinin temel ilkelerine ve Peygamber’in emirlerine duyulan inancın bir sonucu olan gerçek bir hacdır.” 

1877 yılında, henüz 23 yaşındaki İngiliz denizci olan John Fryer Keane, büyük bir risk alarak Kutsal Topraklar’a doğru yola çıktı. Kendine “Hacı Muhammed Emin” adını verip Müslüman kılığında girdi ve Osmanlı yönetimindeki Mekke’ye sızdı. Altı ay boyunca Kutsal Topraklar’da bir gölge gibi yaşadı. Kimseye fark ettirmeden hac ibadetini yerine getirdi. Osmanlı kışlalarını, şehir hayatını, yerel kabileleri ve Mekke’deki sıra dışı gözlemlerini birer birer not etti. Mekke’ye gizlice girmeyi başaran nadir Avrupalılardan biri olan Keane’in kaleme aldığı bu hatırat; 19. yüzyıl Osmanlı Hicazı’nı, Kutsal Topraklar’daki gizli güç dengelerini ve bir gözlemcinin penceresinden hac yolculuğunu tüm açıklığıyla anlatıyor.