Türk Sanatları Cilt

Türk cilt sanatı ve kitap kapları zaman zaman ustalar ya da uzmanlarca tarif edilerek tanıtılmaya çalışılmış kadim bir geleneğimizdir. Biz bu çalışmamızda bu geleneğin nasıl ve hangi biçimlerde şekillendiği ve günümüze nasıl intikal ettiği hususunu ele alarak günümüzde nerelerde ve kimler tarafından çalışıldığını ortaya koymaktır. 

Tesbit edilen en erken tarihli ciltler Uygur coğrafyasında Türkler tarafından vücuda gelmiştir. 

Neredeyse kesintisiz bir biçimde Cumhuriyet Türkiyesi’ne kadar süregelen kitap kapları zaman zaman bölgesel etki ve katkılarla değişik uslûplarla zanaattan sanata evrilmiş bir geleneğimizdir. 

Bu çalışmamızda Uygurlar’dan Osmanlı’ya kadar uzanan coğrafyada üretilen cilt örnekleri iki ayrı biçimde sınıflandırılmıştır. 

Bunlardan ilki kapakların üzerinde yer alan desenlerin sınıflanmasıyla bir ayrışma düzleminde sıralanmıştır. 

İkinci sınıflandırma ise bölgeler, ülkeler ve süsleme özellikleri ile zaman içinde oluşan uslûplarla sıralanmışlardır. 

Ortaya çıkan bu tablo düz deri, şemseli, zerbahar gibi kapak üzeri işleme desenleri ile bir sınıflandırma yapılsa da asıl cilt düzeni Uygur, Orta Asya, Safevî, Timurlu, Osmanlı gibi kataloglama yapılarak tanıtımları da yapılmıştır. 

Ayrıca kullanılan malzemeler de bu sınıflandırma içerisinde ayrışmalara vesile olmuştur. 

Muhtelif çalışmalarda yer alan cilt ve ciltçilik terimleri ile kullanılan malzemeler için bir sözlük meydana getirilerek ilk defa Türk terim bilimine bir katkı sağlanması da amaçlanmıştır. 

Günümüzde başta üniversitelerimizde eğitimi verilen bu uygulama yetişmiş pek çok ciltçi tarafından atölye düzeninde başta eski ciltlerin restorasyonu ve yeni tasarımlarla zanaattan sanata yolculuğuna devam etmektedir.